Beth sydd dan eich traed.Tarmac? Gwair? Pridd?

Beth petawn yn dweud wrthych fod yna storfa garbon enfawr yn bodoli dan eich traed ac ei fod yn helpu leihau effaith newid hinsawdd?

 Mae ardaloedd corsiog gwlyb; mawndiroedd neu gorgors yn storio swm anhygoel o garbon; un o brif gydrannau nwyon ty gwydr sydd yn arwain at newid hinsawdd. Mae yna fwy o garbon ym mawndiroedd Cymru na holl lystyfiant byw Prydain fawr. WOW. Ac ar ben hynna, mae mawndiroedd iach yn storio carbon bob blwyddyn; yn amsugno’r carbon yr ydym ni yn ei allyru a’i gloi yn y tir.

 Sut mae o’n gwneud hyn?

Mae planhigyn arbennig; migwyn (mwsogl sphagnum) a grugyn tyfu mewn llefydd gwlyb, ac yn amsugno carbon fel pob planhigyn arall. Ond gan ei fod mewn lle gwlyb, wrth i waelod y planhigyn farw; nid yw’r pydru a rhyddhau carbon. Mae’n goroesi – yn debyg i rhywbeth yn cael ei ‘biclo’. Trwy hyn, mae storfa garbon yn cael ei greu ac yn tyfu - tua 1 cm bob 10 mlynedd. 

Mae llawer o’n mawndiroedd weid cael eu difrodi gan bobl;

  • trwy drio eu sychu- mae nhw yn lefydd gwlyb iawn iawn
  • trwy blannu coed arnynt - mae’r borfa yn wael ac ystyrwyd ef yn ddiwerth gan ffermwyr
  • trwy yrru beiciau quad neu scramblers trosto – hwyl, ond dinistriol.

Pan mae mawn yn cael ei ddinistrio mae’n rhyddhau carbon deuocsid i’r atmosffer 

Mae disgyblion Ysgol y Moelwyn ac Ysgol y Gader wedi bod yn gwneud arbrofion gwyddonol ar y mawndiroedd yma ar y Migneint a Pen Aran. Trwy roi ffon yn y ddaear darganfyddwyd fod yna 1.6 m o fawn ar y Migneint, a 6 metr ar Pen Aran; mae hynna yn werth 6000 mlynedd o fawn. ar y mawndir

Dychmygwch y peth.

Pan welodd y graig dan y ddaear awyr las ddiwethaf, cyn cael ei orchuddio gan figwyn, roedd pobl yn dechrau setlo i ffermio ym Mhrydain a gwneud crochenwaith yng nghyfnod y Neolithic. Dyma’r bobl oedd yn claddu eu meirw mewn siambr gladdu fel un Betws Garmon a Dyffryn Ardudwy.

Mae prosiectau ar waith i geisio cadw’r mawndiroedd yma yn iach. Gwneir hyn trwy

  • Gau ffosydd ac atal dwr rhag llifo o’r safle; mae mawndir wlyb yn fawndir iach.
  • Dorri coed; mae’r coed yn amsugno dwr sydd yn sychu’r mawndir; er ei bod yn dal yn wlyb yno ac nad yw’r coed yn tyfu yn dda iawn.
  • Atal difrod gan bobl; pan mae hi’n gyfnod sych, mae tannau ar yr ardaloedd yma yn achosi difrod drwg iawn gan fod llawer o adar yn nythu yma a bod yr ardal mor fregus.

 Gallwch chithau wneud eich rhan i atal Newid Hinsawdd trwy warchod mawn. Pan fydd eich teulu yn prynu ‘compost’ yn y ganolfan arddio, gwnewch yn siwr ei fod yn un di fawn (Peat free) fel bod y storfa fawn yn parhau yn y ddaear am flynyddoedd i ddod.